رازهای ناشناخته شهر زیرزمینی نوش‌آباد؛ چگونه مردم هزار سال پیش زیر زمین زندگی می‌کردند؟

وقتی نام شهر زیرزمینی نوش‌آباد یا «اویی» به میان می‌آید، بیشتر افراد به تونل‌های تاریک و راهروهای پیچ در پیچ آن فکر می‌کنند. اما واقعیت این است که اویی فقط یک جاذبه گردشگری نیست؛ بلکه شاهکاری از مهندسی دفاعی و مدیریت بحران در ایران باستان به شمار می‌رود. شهر زیرزمینی نوش‌آباد در زیر بافت تاریخی شهر نوش‌آباد و در نزدیکی کاشان قرار دارد. این مجموعه که قدمت آن به دوران ساسانیان می‌رسد، در طول قرن‌ها گسترش یافته و تا دوره‌های سلجوقی، صفوی و حتی قاجار مورد استفاده مردم بوده است. چرا شهر اویی ساخته شد؟ برخلاف تصور بسیاری از گردشگران، این شهر برای زندگی دائمی ساخته نشده بود. نوش‌آباد در گذشته در مسیر رفت‌وآمد کاروان‌ها قرار داشت و بارها در معرض حمله راهزنان و مهاجمان قرار می‌گرفت. به همین دلیل مردم محلی شبکه‌ای از پناهگاه‌های زیرزمینی را ایجاد کردند تا در زمان خطر بتوانند به سرعت ناپدید شوند. سیستم دفاعی هوشمند در دل زمین یکی از ویژگی‌های کمتر شناخته‌شده شهر زیرزمینی نوش‌آباد، طراحی دفاعی آن است. بسیاری از راهروها باریک، پیچ‌درپیچ و گیج‌کننده هستند تا مهاجمان نتوانند مسیر حرکت ساکنان را پیدا کنند. در برخی نقاط نیز چاه‌ها و فضاهای دفاعی تعبیه شده بود که مانع پیشروی دشمن می‌شد. در حقیقت طبقه اول بیشتر نقش فریب و گمراه کردن مهاجمان را داشته و طبقات پایین‌تر محل استقرار خانواده‌ها و ذخیره مواد غذایی بوده است. تهویه‌ای که هنوز شگفت‌زده می‌کند شاید عجیب‌ترین بخش اویی، سیستم گردش هوای آن باشد. در زمانی که خبری از برق و تجهیزات مدرن نبود، سازندگان این شهر با استفاده از چاه‌ها و کانال‌های عمودی توانسته بودند هوای تازه را به عمق زمین منتقل کنند. این فناوری باعث می‌شد افراد بتوانند ساعت‌ها و حتی روزها در زیر زمین پناه بگیرند. زندگی در تاریکی چگونه بود؟ روی دیوارهای شهر هنوز جای پیه‌سوزها دیده می‌شود؛ چراغ‌های کوچکی که روشنایی مورد نیاز ساکنان را تأمین می‌کردند. همچنین سکوهایی برای نشستن، طاقچه‌هایی برای نگهداری وسایل و فضاهایی برای ذخیره آذوقه در دل دیوارها ساخته شده بود. این موضوع نشان می‌دهد که مردم برای اقامت چندروزه در زمان حملات آماده بودند. کشف اتفاقی یک شهر فراموش‌شده نکته جالب اینجاست که تا سال ۱۳۸۵ بسیاری از مردم از وجود چنین مجموعه عظیمی بی‌خبر بودند. هنگام حفر چاه در یکی از خانه‌های نوش‌آباد، مسیر ورود به این سازه تاریخی کشف شد و باستان‌شناسان به تدریج بخش‌هایی از آن را شناسایی کردند. چرا بازدید از شهر زیرزمینی نوش‌آباد متفاوت است؟ بازدید از اویی تنها دیدن چند تونل تاریخی نیست؛ بلکه سفری به دنیای مدیریت بحران، معماری دفاعی و خلاقیت ایرانیان باستان است. هر راهرو، چاه و اتاق کوچک در این مجموعه نشان می‌دهد که مردم هزاران سال پیش چگونه برای حفظ جان و امنیت خانواده‌های خود برنامه‌ریزی می‌کردند. اگر به تاریخ، معماری و اسرار ناشناخته ایران علاقه دارید، شهر زیرزمینی نوش‌آباد یکی از متفاوت‌ترین مقاصد گردشگری کشور خواهد بود.